Wyłączenie mienia z masy upadłości – jak ochronić swój majątek?

Ogłoszenie upadłości nie oznacza, że syndyk może sprzedać każdą rzecz znajdującą się w Twoim domu lub firmie. Przepisy chronią określone składniki majątku potrzebne do codziennego funkcjonowania i pracy. Osobnej ochronie podlega mienie należące do innych osób. Wyłączenie mienia z masy upadłości wymaga jednak ustalenia, komu przysługuje prawo do danego składnika i jaka podstawa prawna pozwala go chronić.

 

Znaczenie mają zarówno dokumenty, jak i odpowiednio dobrana procedura. Inaczej należy działać, gdy syndyk obejmuje pożyczony sprzęt, a inaczej wtedy, gdy spór dotyczy Twojego komputera niezbędnego do wykonywania zawodu.

 

Czym jest masa upadłości?

Masa upadłości to majątek przeznaczony na zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu upadłościowym. Zgodnie z art. 61 i 62 Prawa upadłościowego obejmuje zasadniczo majątek należący do dłużnika w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez niego w toku postępowania.

 

Mogą do niej należeć między innymi mieszkanie, samochód, oszczędności, udziały w spółkach czy wierzytelności wobec kontrahentów. Ustawa przewiduje jednak wyjątki, dzięki którym część majątku i dochodów pozostaje poza masą.

 

Dla wierzycieli zakres masy upadłości wpływa na możliwość odzyskania należności. Dla dłużnika i jego bliskich oznacza natomiast konieczność ustalenia, które składniki mogą zostać sprzedane, a które korzystają z ochrony.

 

Na czym polega wyłączenie mienia z masy upadłości?

Wyłączenie mienia na podstawie art. 70 Prawa upadłościowego dotyczy składników, które nie należą do majątku upadłego. Pozwala chronić prawa osoby trzeciej, której mienie zostało objęte przez syndyka. Podstawą żądania może być przede wszystkim własność, choć ocena zależy również od charakteru danego prawa i przepisów szczególnych.

 

Inną sytuacją jest ochrona rzeczy należących do samego dłużnika. Część z nich nie wchodzi do masy z mocy prawa, w szczególności na podstawie art. 63 Prawa upadłościowego i przepisów o ograniczeniach egzekucji. Nie trzeba więc dopiero uzyskiwać uznaniowej zgody na ich zachowanie. Może jednak powstać spór o to, czy konkretna rzecz spełnia warunki ochrony.

 

To rozróżnienie ma znaczenie przy przygotowaniu pisma. Właściciel cudzej rzeczy dochodzi jej wyłączenia, natomiast upadły może domagać się rozstrzygnięcia, czy należący do niego przedmiot w ogóle wchodzi do masy.

 

Jakie przedmioty można wyłączyć z masy upadłości?

 

Przedmioty codziennego użytku

Ochrona obejmuje między innymi niezbędne wyposażenie domu, takie jak lodówka, pralka, łóżka czy stół i krzesła, z zastrzeżeniem ustawowych ograniczeń dotyczących ich wartości. Dotyczy również niezbędnej odzieży, pościeli oraz określonych zapasów żywności i opału.

 

Nie każdy przedmiot znajdujący się w mieszkaniu korzysta jednak z takiej ochrony. Znaczenie mają jego przeznaczenie, niezbędność oraz warunki wskazane w art. 829 Kodeksu postępowania cywilnego.

 

Narzędzia i sprzęt niezbędne do pracy

Poza masą mogą pozostawać narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika. Nie oznacza to ochrony całego wyposażenia przedsiębiorstwa. Art. 829 pkt 4 k.p.c. wyraźnie wyłącza z tej kategorii pojazdy mechaniczne.

 

Przykład: grafik wykonuje zlecenia na komputerze. Przy ocenie jego ochrony istotne będzie wykazanie, do jakich zadań służy sprzęt i dlaczego bez niego nie może wykonywać swojej pracy.

 

Rzeczy należące do innych osób

Podstawą żądania wyłączenia może być objęcie przez syndyka rzeczy, którą upadły jedynie przechowuje albo z której korzysta na podstawie umowy. Może chodzić o sprzęt pracodawcy, wynajętą maszynę lub przedmiot użyczony przez członka rodziny.

 

Przykład: pracownik korzysta w domu z laptopa należącego do pracodawcy. Umowa powierzenia sprzętu, dokument zakupu i numer seryjny mogą pomóc wykazać, że urządzenie nie jest własnością pracownika.

 

Przy ocenie prawa do wyłączenia trzeba uwzględnić także wyjątki. Szczególne zasady dotyczą między innymi mienia przeniesionego na wierzyciela w celu zabezpieczenia wierzytelności. Sama okoliczność, że formalnie przysługuje mu własność, może wówczas nie wystarczyć.

 

Majątek, którego dalsze utrzymywanie obciąża masę

Odrębną podstawę przewiduje art. 315 Prawa upadłościowego. Pozwala wyłączyć składnik, którego nie można zbyć zgodnie z ustawą, jeżeli dalsze pozostawianie go w masie jest niekorzystne dla wierzycieli ze względu na związane z nim koszty.

 

Dotyczy to również nieruchomości lub udziału w niej. Sama niska wartość albo brak zainteresowania przy pierwszej próbie sprzedaży nie przesądzają jednak o spełnieniu tych warunków.

 

Procedura wyłączenia mienia – krok po kroku

 

Ustal podstawę żądania i zgromadź dokumenty

Najpierw trzeba ustalić, czy chodzi o mienie osoby trzeciej, rzecz ustawowo chronioną, czy inną szczególną podstawę wyłączenia. Następnie należy dokładnie oznaczyć przedmiot i zebrać dowody.

 

W zależności od sprawy przydatne mogą być:

  • umowa sprzedaży, najmu, leasingu lub użyczenia;
  • faktura i potwierdzenie zapłaty;
  • protokół przekazania sprzętu;
  • dokumenty dotyczące nieruchomości;
  • korespondencja, zdjęcia i zeznania świadków.

 

Dokumenty powinny pozwalać powiązać wskazane prawo z konkretną rzeczą. Przy sprzęcie warto podać model i numer seryjny, a przy nieruchomości numer księgi wieczystej.

 

Złóż odpowiednie pismo

Wniosek osoby trzeciej o wyłączenie mienia rozpoznaje sędzia-komisarz. W uproszczonej upadłości konsumenckiej czynności zastrzeżone dla sędziego-komisarza wykonuje wyznaczony sędzia. Z kolei wątpliwości dotyczące tego, czy przedmiot należący do upadłego wchodzi do masy, rozstrzyga się na podstawie art. 63a Prawa upadłościowego.

 

Wniosek powinien zawierać jednoznaczne żądanie, uzasadnienie oraz dowody. Już na tym etapie należy przedstawić wszystkie twierdzenia, zarzuty i dowody na ich poparcie. Art. 73 ust. 1 przewiduje ryzyko utraty możliwości ich późniejszego powołania, chyba że zgłoszenie ich we wniosku było niemożliwe.

 

Przed złożeniem pisma trzeba też sprawdzić właściwy sposób jego wniesienia. Zasadą w postępowaniu upadłościowym jest korzystanie z systemu teleinformatycznego obsługującego Krajowy Rejestr Zadłużonych, z ustawowymi wyjątkami.

 

Poczekaj na rozpoznanie wniosku

Art. 73 ust. 2 przewiduje miesięczny termin rozpoznania wniosku o wyłączenie, po wysłuchaniu syndyka. Nie oznacza to jednak gwarancji zakończenia całego sporu w ciągu miesiąca, zwłaszcza jeżeli sprawa przejdzie do etapu procesu.

 

Wcześniejsze przekazanie syndykowi dokumentów może pomóc wyjaśnić sytuację. Sama korespondencja nie zastępuje jednak właściwego pisma procesowego, jeżeli konieczne jest uzyskanie rozstrzygnięcia.

 

W razie odmowy rozważ pozew

Jeżeli wniosek osoby trzeciej zostanie oddalony, art. 74 przewiduje możliwość wniesienia powództwa o wyłączenie mienia do sądu upadłościowego. Termin wynosi miesiąc od doręczenia postanowienia o odmowie wyłączenia. To odrębna droga od zażalenia przysługującego upadłemu i wierzycielom na postanowienie uwzględniające wyłączenie.

 

Pozew nie daje pełnej swobody przedstawiania nowych podstaw żądania. Ograniczenia dotyczące późnego zgłaszania twierdzeń i zarzutów sprawiają, że przygotowanie pierwszego wniosku może mieć znaczenie dla dalszego procesu.

 

Jeżeli istnieje ryzyko sprzedaży spornego składnika, warto również rozważyć żądanie zabezpieczenia. Art. 74 ust. 4 pozwala ustanowić zakaz jego zbywania lub obciążania.

 

Najczęstsze problemy i spory przy wyłączeniu mienia

Jednym z problemów jest brak dokumentów potwierdzających, do kogo należy rzecz. Prawo upadłościowe przewiduje domniemanie, że przedmioty pozostające w posiadaniu upadłego w dniu ogłoszenia upadłości należą do jego majątku. Dlatego samo oświadczenie, że sprzęt jest własnością rodzica lub partnera, może okazać się niewystarczające.

 

Trudności może powodować również treść przedstawionych dokumentów. Faktura wystawiona kilka lat wcześniej nie musi samodzielnie wyjaśniać późniejszych zmian własności. Warto odtworzyć, kto kupił rzecz, kto za nią zapłacił, czy została następnie przekazana innej osobie i na jakiej podstawie upadły z niej korzysta.

 

Osobnej analizy wymaga majątek wspólny małżonków. Jeżeli w chwili ogłoszenia upadłości obowiązywała wspólność majątkowa, majątek wspólny zasadniczo wchodzi do masy. Małżonek nie może więc zakładać, że odzyska połowę każdego przedmiotu przez wniosek o wyłączenie. Art. 124 przewiduje dochodzenie należności z tytułu udziału w majątku wspólnym przez zgłoszenie wierzytelności; odrębnie ocenia się majątek osobisty i ustawowe wyjątki.

 

Jak kancelaria prawna pomaga w sprawach wyłączenia mienia?

Pomoc prawna zaczyna się od oceny, czy istnieje podstawa ochrony konkretnego składnika i jakie dokumenty ją potwierdzają. Pozwala to dobrać właściwe żądanie oraz ustalić, kto powinien je zgłosić.

 

Radca prawny może przygotować wniosek, przedstawić stanowisko syndykowi i reprezentować uprawnionego w postępowaniu. Jeżeli zapadnie odmowa, oceni zasadność pozwu oraz potrzebę zabezpieczenia mienia przed sprzedażą.

 

Dla osoby zainteresowanej oznacza to przede wszystkim uporządkowanie dowodów i terminów. Szczególne znaczenie ma przygotowanie kompletnego stanowiska już przy pierwszym wystąpieniu o wyłączenie.

 

Podsumowanie – kiedy możliwe jest uratowanie majątku?

Ochrona majątku w upadłości zależy od konkretnej podstawy prawnej. Może wynikać z ustawowego pozostawienia określonych rzeczy poza masą, z praw osoby trzeciej albo ze szczególnych przesłanek wyłączenia. Przed złożeniem pisma trzeba ustalić status danego składnika, zgromadzić dowody i sprawdzić właściwą procedurę.

 

Jeżeli syndyk objął mienie, do którego przysługują Ci prawa, skontaktuj się z kancelarią, aby ocenić dostępne działania i przygotować dokumenty potrzebne do ich podjęcia.

 

FAQ – wyłączenie mienia z masy upadłości

 

Czym różni się wyłączenie mienia od umorzenia długu?

Wyłączenie dotyczy określonego składnika majątkowego. Umorzenie zobowiązań osoby fizycznej dotyczy natomiast jej długów i wymaga spełnienia odrębnych warunków. Odzyskanie rzeczy z masy nie oznacza automatycznego oddłużenia.

 

Czy można zachować mieszkanie po ogłoszeniu upadłości?

Samo zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych nie chroni lokalu przed sprzedażą. Jeżeli spełnione są warunki art. 342a Prawa upadłościowego, z uzyskanej ceny wydziela się upadłemu kwotę na najem za okres od 12 do 24 miesięcy. Jej wysokość ustala się na wniosek upadłego, z uwzględnieniem ustawowych kryteriów.

 

Czy syndyk może sprzedać samochód potrzebny do pracy?

Tak. Pojazdy mechaniczne nie korzystają z ochrony przewidzianej dla narzędzi pracy. Odrębnej oceny może wymagać samochód niezbędny ze względu na niepełnosprawność dłużnika lub członka jego rodziny. 

 

Kto może złożyć wniosek o wyłączenie mienia?

Przede wszystkim osoba trzecia, której przysługuje prawo uzasadniające wyłączenie, na przykład właściciel objętej przez syndyka rzeczy. Upadły może natomiast żądać rozstrzygnięcia wątpliwości dotyczących ustawowej ochrony własnego majątku w odpowiednim trybie. sn.pl

 

Jak długo trwa rozpoznanie wniosku?

Ustawa przewiduje miesiąc na rozpoznanie wniosku z art. 73. Cały spór może potrwać dłużej, zwłaszcza gdy po odmowie zostanie wniesiony pozew.

 

Czy syndyk może sprzeciwić się wyłączeniu mienia?

Syndyk może zakwestionować przedstawione podstawy żądania i dowody. Jego stanowisko podlega jednak ocenie przy rozpoznawaniu wniosku; samo zakwestionowanie żądania nie zamyka drogi do uzyskania wyłączenia.

Weronika Hajdukiewicz-Skrocka
Przewijanie do góry