Używanie fajerwerków to tradycja Sylwestra i wielu prywatnych uroczystości. Niestety co roku dochodzi do wypadków, poparzeń, szkód w mieniu czy sytuacji, w których odpowiedzialność spada nie na faktycznego sprawcę, ale na właściciela terenu albo rodzica.
Czy fajerwerki są legalne? Co mówi polskie prawo?
Legalność fajerwerków – ogólne zasady
W Polsce korzystanie z fajerwerków jest legalne, ale odbywa się na określonych zasadach. Używać ich mogą wyłącznie osoby pełnoletnie, a produkty muszą spełniać wymogi ustawy o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego.
Coraz więcej miast wprowadza jednak lokalne zakazy, zwłaszcza na rynkach, deptakach, w pobliżu parków i rezerwatów. Dlatego przed odpaleniem warto sprawdzić, czy miejsce, w którym planujesz pokaz, w ogóle na to pozwala.
Gdzie nie wolno odpalać fajerwerków?
W wielu gminach obowiązują zakazy używania pirotechniki na terenach publicznych. Oznacza to, że możesz dostać mandat za odpalenie fajerwerków m.in. w:
- centrach miast,
- okolicach parków i rezerwatów,
- pobliżu budynków użyteczności publicznej,
- miejscach wskazanych w lokalnych uchwałach.
Naruszenie zakazu = ryzyko mandatu, nawet jeśli nic złego się nie wydarzy.
Kiedy potrzebne jest zezwolenie?
Zwykłe prywatne pokazy (np. w Sylwestra) nie wymagają żadnej zgody, o ile spełniasz podstawowe warunki bezpieczeństwa.
Inaczej jest w przypadku wydarzeń większych lub komercyjnych – wtedy organizator musi zapewnić dodatkowe zabezpieczenia. Zezwolenie lub zgłoszenie jest potrzebne, gdy:
- to impreza masowa,
- pokaz wymaga specjalistycznych zabezpieczeń i nadzoru,
- pirotechnikę obsługują osoby z odpowiednimi uprawnieniami,
- pokaz odbywa się na terenie, który wymaga wcześniejszego zgłoszenia np. straży pożarnej.
W takich sytuacjach pokaz traktowany jest jako działanie podwyższonego ryzyka.
Prywatne pokazy – co jest dozwolone?
Jeśli odpalasz fajerwerki we własnym zakresie, co do zasady:
- możesz używać wyłącznie legalnych produktów dopuszczonych do obrotu,
- musisz zadbać, by pokaz nie stwarzał zagrożenia dla osób ani mienia,
- musisz upewnić się, że teren nie jest objęty lokalnym zakazem.
Choć formalne zgody nie są wymagane, odpowiedzialność za szkody spada na osobę odpalającą fajerwerki, dlatego warto podejść do tematu świadomie i sprawdzić zasady w swojej miejscowości.
Rodzaje odpowiedzialności za użycie fajerwerków
Użycie fajerwerków może prowadzić do dwóch głównych rodzajów odpowiedzialności: cywilnej oraz karnej. Obie mogą wiązać się z poważnymi konsekwencjami – nawet wtedy, gdy nie działałeś umyślnie.
Odpowiedzialność cywilna
Odpowiedzialność cywilna opiera się na zasadzie z art. 415 k.c.: kto wyrządza szkodę, musi ją naprawić.
Do tej odpowiedzialności dochodzi m.in. gdy fajerwerki:
- uszkodzą samochód, balkon, elewację lub inne mienie,
- spowodują poparzenia lub inne urazy osób,
- naruszą cudzą własność mimo braku złej woli.
Szczególne znaczenie ma art. 427 k.c.: Jeśli szkoda została wyrządzona przez dziecko, odpowiedzialność ponoszą rodzice lub opiekunowie, chyba że wykażą dochowanie należytej staranności – co w praktyce jest trudne.
Odpowiedzialność karna
Odpowiedzialność karna pojawia się, gdy użycie fajerwerków zagraża życiu, zdrowiu lub mieniu, albo powoduje poważne szkody. W grę mogą wchodzić m.in.:
- art. 160 k.k. – narażenie innych na utratę życia lub ciężki uszczerbek,
- art. 288 k.k. – zniszczenie mienia (np. podpalenie elewacji lub pojazdu),
- art. 162 k.k. – nieudzielenie pomocy poszkodowanemu.
Do odpowiedzialności może dojść także w razie zakłócania porządku publicznego przez nieodpowiedzialne odpalanie petard.
Wykroczenia
Nawet jeśli nic się nie stało, nieostrożne obchodzenie się z materiałami pirotechnicznymi może samo w sobie stanowić wykroczenie. Najczęściej stosowane przepisy to:
- art. 51 k.w. – zakłócanie spokoju lub porządku,
- art. 82 k.w. – naruszenie przepisów przeciwpożarowych,
- art. 83 k.w. – nieostrożne obchodzenie się z materiałami łatwopalnymi lub wybuchowymi.
To oznacza, że samo używanie fajerwerków „w sposób nieodpowiedzialny” może zakończyć się mandatem, nawet bez szkód czy poszkodowanych.
Kiedy odpowiada właściciel, rodzic lub organizator?
Użycie fajerwerków nie zawsze oznacza, że za szkody odpowiada wyłącznie osoba, która je odpalała. Odpowiedzialność może spaść także na rodziców, właściciela terenu lub organizatora wydarzenia – zwłaszcza wtedy, gdy zabrakło właściwego nadzoru lub zabezpieczeń.
Odpowiedzialność rodziców i opiekunów
Jeżeli szkody wyrządzi osoba niepełnoletnia, to co do zasady odpowiedzialność spada na jej rodziców, opiekunów prawnych albo placówkę, która w danym momencie sprawowała nad nią nadzór (art. 427 k.c.). Dorośli muszą wykazać, że dopełnili należytej staranności – w praktyce jest to trudne.
Rodzic może odpowiadać m.in. gdy:
- dziecko odpala fajerwerki bez zgody, ale „pod okiem” dorosłego,
- nie dopilnowano, by dziecko w ogóle nie miało dostępu do pirotechniki,
- szkoda powstała mimo braku złej woli dziecka.
Odszkodowanie może obejmować zarówno zniszczone mienie (np. okno, samochód, elewację), jak i koszty leczenia osoby poszkodowanej.
Odpowiedzialność właściciela nieruchomości lub terenu
Właściciel terenu również może odpowiadać za szkody związane z użyciem fajerwerków, zwłaszcza gdy wiedział, że pokaz ma się odbyć i nie zadbał o bezpieczeństwo.
Właściciel może ponosić odpowiedzialność, gdy:
- wiedział o planowanym pokazie i nie wprowadził żadnych środków bezpieczeństwa,
- tolerował odpalanie fajerwerków w miejscu objętym lokalnym zakazem,
- udostępnił teren osobom nieuprawnionym, nie zapewniając nadzoru.
Przykład: jeśli na posesji dochodzi do wypadku podczas nieformalnego pokazu, którego właściciel nie zgłosił i nie zabezpieczył, może on ponosić odpowiedzialność cywilną, a czasem także wykroczeniową.
Odpowiedzialność organizatora wydarzenia
Organizator wydarzenia odpowiada za to, by pokaz pirotechniczny był zgodny z przepisami oraz odpowiednio zabezpieczony.
Organizator może ponosić odpowiedzialność, gdy:
- teren nie został prawidłowo zabezpieczony,
- do obsługi dopuszczono osoby bez wymaganych uprawnień,
- użyto niewłaściwych lub niebezpiecznych materiałów.
W takich sytuacjach to organizator ponosi pełną odpowiedzialność za szkody, jakie powstaną w wyniku pokazu.
Fajerwerki a realne zagrożenia – przykłady i konsekwencje
Fajerwerki potrafią być efektowne, ale wiążą się z realnym ryzykiem dla zdrowia, życia i mienia. Każdego roku dochodzi do setek wypadków, poparzeń i pożarów, a konsekwencje finansowe mogą być bardzo dotkliwe – zwłaszcza gdy odpowiedzialność spada na osobę prywatną.
Najczęstsze obrażenia i szkody
W praktyce najczęściej spotykane urazy i szkody to:
- poparzenia dłoni, twarzy i ramion,
- uszkodzenia słuchu po detonacji zbyt blisko ludzi,
- pożary balkonów, dachów i altan wywołane pojedynczą, źle wystrzeloną petardą,
- zniszczenia elewacji i zaparkowanych samochodów,
- obrażenia dzieci wynikające z braku doświadczenia i ciekawości.
Szczególnie narażone są dzieci, których zachowania trudno przewidzieć, a urazy często wymagają długotrwałego leczenia.
Co najczęściej prowadzi do szkód?
Z doświadczenia wielu spraw wynika, że za większość incydentów odpowiadają:
- brak nadzoru nad dziećmi,
- nieprawidłowe obchodzenie się z pirotechniką,
- używanie tanich, niecertyfikowanych produktów,
- niewłaściwy wybór miejsca pokazu,
- przekonanie, że „to tylko jedna petarda” i nic się nie stanie.
Przykład z praktyki – jak wygląda to w realnych sprawach?
W jednej ze spraw, którą prowadziła kancelaria, nieletni odpalił pojedynczą petardę, która uderzyła w elewację budynku i doprowadziła do zapłonu ocieplenia. Wymagana była interwencja straży pożarnej.
Mimo że nastolatek nie działał ze złej woli, odpowiedzialność finansowa spadła na jego rodziców, a ich polisa OC nie obejmowała szkód związanych z pirotechniką.
To pokazuje, jak łatwo nawet drobny incydent może przerodzić się w kosztowny problem – i jak ważne jest, by znać zasady bezpieczeństwa i zakres własnej odpowiedzialności prawnej.
Jak zabezpieczyć się przed odpowiedzialnością?
Żeby uniknąć problemów prawnych i finansowych związanych z fajerwerkami, warto przygotować się wcześniej. Kluczowe są trzy obszary: odpowiednie ubezpieczenie, legalne produkty i zasady bezpieczeństwa. To proste kroki, które znacząco zmniejszają ryzyko szkód i odpowiedzialności.
Sprawdź swoją polisę OC
Najczęściej pomijanym, a bardzo ważnym elementem przygotowań jest weryfikacja ubezpieczenia OC.
Zanim odpalisz fajerwerki, sprawdź, czy polisa:
- obejmuje szkody związane z użyciem pirotechniki,
- obejmuje szkody wyrządzone osobom trzecim lub wspólnotom mieszkaniowym,
- nie zawiera wyłączeń dotyczących fajerwerków (wiele polis je wyłącza).
Jeśli ochrona jest niewystarczająca, warto dokupić stosowne rozszerzenie, aby uniknąć pokrywania szkód z własnej kieszeni.
Kupuj tylko legalne fajerwerki
Legalna pirotechnika musi mieć:
- oznaczenie CE,
- instrukcję w języku polskim,
- certyfikat dopuszczenia.
Unikaj produktów niewiadomego pochodzenia – są bardziej niebezpieczne, a w razie wypadku utrudniają dochodzenie roszczeń.
Jeśli planujesz pokaz na terenie wspólnoty, warto wcześniej poinformować zarządcę, straż miejską lub wspólnotę. Zmniejsza to ryzyko nieporozumień i zarzutów o stworzenie zagrożenia.
Zachowaj zasady bezpieczeństwa
Nawet najlepsza polisa nie zastąpi zdrowego rozsądku. Dlatego pamiętaj o kilku podstawowych regułach:
Najważniejsze zasady bezpieczeństwa:
- nigdy nie odpalaj fajerwerków trzymając je w dłoni,
- zawsze zachowuj bezpieczną odległość,
- upewnij się, że miejsce pokazu jest wolne od przeszkód i łatwopalnych materiałów,
- nie pozwalaj dzieciom na samodzielne używanie pirotechniki,
- wyrzucaj produkty, które wyglądają na uszkodzone.
Połączenie zdrowego rozsądku, przygotowania i odpowiedniego ubezpieczenia pozwala zminimalizować ryzyko i uniknąć poważnych konsekwencji — prawnych, finansowych i zdrowotnych.
Podsumowanie – jak używać fajerwerków z głową i bez ryzyka?
Fajerwerki mogą być efektowne, ale niosą realne ryzyko – prawne, finansowe i zdrowotne. Za szkody odpowiada zwykle osoba, która je odpala, ale odpowiedzialność może spaść także na rodzica, właściciela terenu czy organizatora wydarzenia. Dlatego najważniejsze jest, aby działać świadomie: używać wyłącznie legalnej pirotechniki, sprawdzać lokalne zakazy, zabezpieczyć miejsce i nigdy nie dopuszczać dzieci do fajerwerków.
Masz wątpliwości lub obawiasz się, że ktoś próbuje przenieść na Ciebie winę? Skontaktuj się z nami – przeanalizujemy sytuację i pomożemy Ci ją bezpiecznie rozwiązać.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy mogę odpalać fajerwerki na własnym balkonie?
Nie. Balkony są uznawane za część elewacji, odpalanie pirotechniki jest zakazane i niebezpieczne.
Czy mogę ponieść odpowiedzialność za fajerwerki odpalone przez nieznaną osobę na mojej posesji?
Tak, właściciel może odpowiadać za brak należytego nadzoru, zwłaszcza jeśli wiedział o ryzykownych zachowaniach.
Czy dziecko może odpalać fajerwerki?
Nie, to zawsze oznacza odpowiedzialność rodziców.
Czy OC pokryje szkody po fajerwerkach?
Nie zawsze – wiele polis wyłącza szkody z materiałów pirotechnicznych.
